فوکسونومی / رده بندی مردمی برای وب

نظر به اینکه کلیه فعالیتهای وب نویسی خودم را در وبلاگ semaho.ir، متمرکز کرده ام، از دوستانی که علاقمند به مباحث رده بندی مردمی و فوکسونومی هستند، می خواهم ادامه مباحث و اطلاعات درباره سازماندهی اطلاعات با استفاده از رده بندی مردمی را در وبلاگ semaho.ir  دنبال نمایند. کلیه مطالب درباره فوکسونومی، با برچسب Folksonomy و در نشانی http://www.semaho.ir/blog/labels/folksonomy.htm  قابل دسترس است.
بدیهی است، وبلاگ folksonomy.blogfa.com، روزامد نخواهد شد.


سیدمهدی حسینی

متن کامل مقاله فارسی تحت عنوان "فوکسونومی: رویکردی نوین به سازماندهی منابع اطلاعات در وب"ُ در وب سایت زیر قابل دسترس است.

http://www.semaho.ir/folksonomy.htm

دوست عزیزم، آقای نوروزی، صفحه ای با عنوان رده بندی مردمی در ویکی پدیا ایجاد کرده است . از طریق نشانی زیر می توانید وارد این صفحه شوید:

http://fa.wikipedia.org/wiki/رده‌بندی_مردمی

 

اسلاید سخنرانی اینجانب با عنوان "فولکسونومی: رویکردی نوین به سازماندهی اطلاعات در وب" را که در همایش رویکردها و راهکارهای نوین در سازماندهی اطلاعات ایراد شد،  می توانید از لینک زیر دریافت کنید.

لینک (نوع فایل: PPT ؛ حجم: 990 کیلوبایت )

دانشگاه پنسیلوانیا با همکاری کتابداران و با بهره گیری از فناوری فوکسونومی، امکان سازماندهی محتواب وب و اطلاعات کتابشناختی فایلهای متنی و تصویری این دانشگاه را برای کاربران خود فراهم کرده است. کاربران عضو، با برچسب گذاری بر رکوردهای کتابشناختی مانند فهرست کتابخانه این دانشگاه و نیز اسناد چند رسانه ای مانند فایلهای ویدئویی موجود در کتابخانه این دانشگاه، آنها را سازماندهی و به اشتراک می گذارند و در عین حال اطلاعات مورد نیاز خود را نیز دسته بندی می نمایند.

وب سایت پن تگ : http://tags.library.upenn.edu

مثال زیر، مدل روشنی از روند جستجو و بازیابی اطلاعات در محیط وب با بهره گیری از فوکسونومی است:

همانگونه که می دانیم، در کتابخانه ای که با استفاده از قواعد رده بندی کنگره یا دیوئی، سازماندهی شده است، کلیه کتابهای همسان از نظر موضوعی، در قفسه و نیز اطلاعات کتابشناختی کلیه کتابهای یک پدیدآورنده نیز در برگه دان کتابخانه در کنار یکدیگر قرار می گیرند. به این ترتیب مراجعه کننده با استفاده از فاکتورهای فوق و با بهره گیری از ابزارهایی مانند سیستم جستجوی کتابخانه ای، فهرست الفبایی عنوان، سرشناسه، پدیدآورنده و موضوع، قادر است کتابها و اسناد مورد نیاز خود را به راحتی بازیابی نماید.

روند گردش اطلاعات در فوکسونومی، عبارت است از:

۱- مرحله اول : برچسب گذاری - Tagging -  به صفحات وب، پیوندهای وبی، فایلهای صوتی و تصویری، اسناد متنی و ... .

2- مرحله دوم: اشتراک برچسب های ایجاد شده در راهنماهای وبی ويژه مانند del.icio.us، .citeulike، فلیکر  و ... )

3- مرحله سوم: بازیابی برچسبها توسط سیستم جستجوی کلیدواژه ای، فهرست الفبایی برچسبها، فهرست برچسب های مهم و فهرست موضوعی.

---

حال فرض کنیم کاربرانی با نامهای مهدی، رضا و زهرا، برچسب های زیر را برای صفحات و داده هایی در وب ایجاد کرده باشند:

Mehdi - Tags: Library science, information retrieval, Classification, web2.0

Reza - Tags: free movies, free download, antivirus

Zahra - Tags: art, painting, photo gallery

 به این ترتیب گزینه های زیر را خواهیم داشت:

tag: library science - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: information retrieval - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: classification - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: web2.0 - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: free movies - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: free download - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: antivirus  - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: art - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: painting - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

tag: photo gallery - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که با این برچسب مشخص شده اند.

به علاوه :

User :Mehdi -  یافتن کلیه صفحات و داده هایی که توسط این کاربر برچسب گذاری شده است.

User: Reza - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که توسط این کاربر برچسب گذاری شده است.

User: Zahra - یافتن کلیه صفحات و داده هایی که توسط این کاربر برچسب گذاری شده است.

---

علاوه بر نقاط بازیابی فوق، راهنمای وبی ويژه فوکسونومی، که به تعدادی از آنها در بالا اشاره شده است و از نرم افزارهای خاصی با عنوان Social Software بهره می برند، امکاناتی از قبیل: جستجو در برچسبها، فهرست برچسبهای مهم (که غالبا با حروف درشت و پررنگ مشخص شده اند)، فهرست الفبایی برچسبها، فهرست موضوعی برچسب ها و سایر ابزارهای دیگر، کاربران را در جستجوی وب سایتها و صفحات وب، اسناد متنی، فایلهای صوتی و تصویری و پیوندهای وبی یاری می کنند.

 

پیوندهای مرتبط :

- فهرست تعدادی از وب سایتهای خاص که از فناوری برچسب گذاری برای سازماندهی اسناد وبی، استفاده می کنند: http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_social_software#Social_bookmarking

لوئیس اسپیتری از دانشکده مدیریت اطلاعات دانشگاه دالاهوس، اسلایدی درباره کاربردهای برچسب گذاری جمعی- collaborative tagging - (که از جمله مراحل سازماندهی اطلاعات در فوکسونومی و یکی از مهم ترین ويژگیهای وب ۲ است ) تهیه کرده است که می توانید آن اینجا ملاحظه کنید. در این اسلاید، محدودیت های ابزارهای جستجوی کتابخانه ای فعلی و قابلیت های فوکسونومی و برچسب گذاری جمعی ( collaborative tagging ) برای اشتراک یافته ها و اطلاعات توسط کاربران تبیین شده است. ضمن اینکه امکان سفارشی کردن جستجوی کتابخانه ای و مدیریت شخصی اطلاعات - Personal Information Management - برای کاربران فراهم می گردد. در این اسلاید همچنین نقش واژگان کنترل شده مانند سرعنوانهای موضوعی کنگره و اصطلاحنامه ها، در بهبود وضعیت انتخاب برچسب توسط کاربران تشریح شده است.

لینکهای مرتبط

- اسلاید

فوکسونومی (Folksonomy ) عنوان تئوری جدیدی در رده بندی محتوای وب است که توسط توماس واندر وال، مطرح شده است. ( تعريف دائره المعارف ويكيپديا از فوكسونومي ). اين لغت در اصل از دو كلمه Folk (به معناي عامه ) و Taxonomy (يعني رده بندي دانش ) مشتق شده است.

به طور خلاصه؛  فوكسونومي به روندي اطلاق مي شود كه طي آن فرمت هاي مختلف اطلاعاتي در وب اعم از متن، داده، صوت و تصوير در قالب كليدواژه هاي معمولي و توسط كاربران عادي برچسب گذاري مي گردند. اين كليدواژه ها كه در اصطلاح فوكسونومي به آنها برچسب (tag ) گفته مي شود امكان بازيابي و جستجوي منابع دانش، اطلاعات  مختلف و پيوندهاي وبي را براي همه كاربران فراهم مي كنند. فوكسونومي با استفاده از مفاهيم جديدي همچون Social Bookmarking ، Collaborative tagging، Social Software  و با كمك فناوري هاي جديد نسل جديد و پوياي وب، موسوم به وب 2، مانند RSS، AJAX و Tagging راه حلي جديد براي ساماندهي و رده بندي محتواي وب محسوب مي شود.

نمونه هاي مشهور از فوكسونومي، عبارتند از Del.icio.us ( وب سايتي براي به اشتراك گذاري منابع و پيوندهاي وبي ) ، Flickr  ( وب سايتي براي به اشتراك گذاري و بازيابي تصاوير) ، Technorati  ( وب سايتي براي جستجو و بازيابي محتواي وبلاگها ) ، Myweb2 ياهو ( سرويس  به اشتراك گذاري و جستجوي تگ ها در موتور جستجوي ياهو ) ، Citeulike ( سرويس به اشتراك گذاري پيوندها به منابع و مقالات علمي در وب ) و Connotea (سرويس جستجو و به اشتراك گذاري دانش در وب ).

ادامه دارد.

منابع و مراجع مرتبط با اين پست براي مطالعه و تحقيق بيشتر...

1- http://en.wikipedia.org/wiki/Folksonomy

2- http://en.wikipedia.org/wiki/Del.icio.us

3- http://www.connotea.org

4- www.citeulike.org

5- http://www.flickr.com

6- http://myweb2.search.yahoo.com

7- http://del.icio.us

8- http://www.Technorati.com